تبلیغات
اللهم صلی علی نبینا محمد و علی آله و صحبه و سلم تسلیما کثیرا - ماهیت مرگ از دیدگاه قرآن
دوشنبه 26 بهمن 1388

ماهیت مرگ از دیدگاه قرآن

   نوشته شده توسط: علی مرمضی    

ماهیت مرگ از دیدگاه قرآن

بسیاری از افراد که با چیزهای ناشناخته برخورد می کنند، تفسیرهای متفاوتی به دست می دهند. شاید قضیه به این صورت باشد که افرادی تجربه ها، عواطف و احساسات معینی را به حضور خدا یا جن یا فرشتگان تفسیر می کنند، چون چنین آمادگی فرهنگی و روانی در آنان وجود دارد، چنان چه کسانی که مفهوم الهی یا جن و فرشتگان را رد می کنند، ممکن است آن را به شیوه متفاوتی تفسیر کنند.
پدیده مرگ همواره یکی از دغدغه های اصلی انسان در این کره خاکی است. اینکه مرگ پایان حیات است یا آغاز حیاتی جدید، همواره ذهن انسان را به خود مشغول ساخته و او را به تفکر و تأمل واداشته است. به راستی ماهیت این پدیده که از نگاه برخی تلخ و دهشتناک است چیست؟ انسان ها چه واکنشهایی در برابر مرگ از خود نشان می دهند؟ علل نگرانی و ترس از مرگ چیست؟ قرآن کریم چه توصیفی از پدیده مرگ دارد؟ در این نوشتار سعی شده تا به این سؤالات پاسخی مناسب براساس آموزه های دینی داده شود. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم:

¤ واکنش انسان ها در برابر مرگ

انسان ها در برخورد با اموری که برایشان ناشناخته است، تفسیر و برداشت های متفاوتی ارائه می دهند. گاه این تفاوت ها، ریشه در محیط اجتماعی و حتی طبقاتی فرد دارد؛ گاهی یک چیز در جوامع متفاوتی، چیزی هایی متفاوت انگاشته می شود. در ضمن، واکنش های متفاوت نیز در هنگام بروز این چیزها از سوی افراد جوامع مختلف رخ می دهد. این واکنش های عاطفی چون عشق، هراس و خشم، گستره وسیع و متضاد و حتی متناقضی را باز می نماید.

البته چنین عواطفی به دلایل مشخص و قابل فهمی بروز می کند به گونه ای اگر کسی موقعیت و یا زمینه های معین بروز آن را بداند، در می یابد که چرا این عواطف احساس می شوند و رخ می دهند؛ ولی مشکل فهم عاطفه این است

که به هیچ وجه پیدا نیست که چرا برای افراد مختلف عاطفه های متفاوت رخ می دهد، چنانچه موقعیت و چیزهایی که این عاطفه ها را بر می انگیزد نیز روشن نیست.

به نظر می رسد که نوع اعتقاد و پیش زمینه های فرهنگی در تفاوت واکنش ها مؤثر هستند؛ چنانچه یک نام، یک زمان و یک مکان برای مردمی که در یک زمینه فرهنگی خاص زندگی می کنند دارای قدرت و اقتدار است

و برای مردمی دیگر، هیچ گونه تأثیر مثبت یا منفی در بر ندارد؛ به این معنا که واکنش های عاطفی و یا تفاوت در واکنش ها برخاسته از یک رشته باور داشت ها و تأثیرهای محیطی، اجتماعی، فرهنگی و حتی طبقاتی است.

بنابراین نمی توان عامل آن را یک «عامل شناختی» دانست. در حقیقت این عواطف و واکنش ها ریشه در امور و عواملی دارد که به معنایی، شناخته شده و به معنای دیگر، ناشناخته اند. از آن رو ناشناخته است که یک عامل، شناخته و مشخصی نیست و از آن رو شناخته شده است که ریشه در عوامل چندی که مشخص هستند، دارند.

این ابهام را نمی توان بدون توجه بی مورد از سر وا کرد و به حکم کلی در آن بسنده نمود؛ از این جا می توان به این مطلب رسید که چرا برخورد انسان با امور ناشناخته دارای واکنش ها، تفسیرها و برداشت های متفاوت است؛ و حتی یک چیز در جوامع فرهنگی مختلف، تفاوت های عاطفی، کنشی و واکنشی بر می انگیزد؛ بنابراین نمی توان زمینه های فرهنگی، شخصی، اجتماعی و مانند آن را در تفسیرها و واکنش ها نادیده گرفت.

بسیاری از افراد که با چیزهای ناشناخته برخورد می کنند، تفسیرهای متفاوتی به دست می دهند. شاید قضیه به این صورت باشد که افرادی تجربه ها، عواطف و احساسات معینی را به حضور خدا یا جن یا فرشتگان تفسیر می کنند، چون چنین آمادگی فرهنگی و روانی در آنان وجود دارد، چنان چه کسانی که مفهوم الهی یا جن و فرشتگان را رد می کنند، ممکن است آن را به شیوه متفاوتی تفسیر کنند.

به سخنی دیگر، آدم ها در توضیح تجربه های غیر عادی شان به اندیشه ها و باورداشت هایی توسل می جویند که برای آنها آشنا و تا اندازه ای معتبر باشد؛ آنها حتی ممکن است که به خاطر فقدان هرگونه تفسیر معتبر دیگر، ناچار به توسل به یک چنین اندیشه ها و نتیجه گیری هایی شوند، قضیه ای که شاید مایه شگفتی خود آنها نیز باشد.

واکنش های عاطفی چون عشق، هراس و خشم، واکنشی طبیعی است، حتی اگر این واکنش نسبت به یک چیز معین باشد؛ چون تفاوت واکنش ها، ریشه در تفاوت هایی دارد که بیان شد. مرگ، یک واقعیت انکارناپذیر و ناگزیر است. تفاوت واکنشی افراد با این واقعیت، برخاسته از تفاوت هایی شخصی، اجتماعی، فرهنگی و مانند آن است. واکنش طبیعی بسیاری از افراد در قبال آن، چیزی جز هراس نیست. وقتی مرگی پیش می آید، هراس ها و عواطف نیرومندی در نزدیکان شخص مرده پدید می آورد؛ چون هر مرگی روابط را از هم می گسلد و الگوی معمولی زندگی آدم ها را در هم می شکند و بنیادهای اخلاقی جامعه را به لرزه در می آورد. بسیاری از سوگواران گرایش دارند که خود را تسلیم نومیدی کنند، وظایف شان را نادیده گیرند و به شیوه ای رفتار کنند که برای خودشان و دیگران زیانبار است.

واکنش برخی دیگر به گونه ای بسیار متفاوت است. آنان نه تنها از مرگ نمی هراسند، بلکه به جای هراس بدان عشق می ورزند و آن را شیرین تر از عسل و هرچیز گوارای دیگری می بینند. بسیاری از اهل یقین از متدینان به خدا و جهان واپسین چنین واکنشی از خود نشان و بروز می دهند. از نظر قرآن مرگ دروازه انتقال از جهان ناپایدار به جهانی پایدار، از سعادتی شکننده به سعادت جاودانه است.

¤ ماهیت مرگ در نگرش قرآنی

مرگ در منطق قرآنی به معنای فنا و نابودی نیست بلکه دریچه ای به سوی جهان جاودانگی و بقاست. حقیقت مرگ چون حقیقت حیات و زندگی از اسرار هستی است به گونه ای که حقیقت آن تاکنون بر کسی روشن نشده است. بلکه آن چه ما از حقیقت آن می شناسیم تنها آثار آن است.

آن چه از قرآن بر می آید آن است که مرگ یک امر عدمی و به معنای فنا و نیستی نیست بلکه یک امر وجودی است. یک انتقال و عبور از جهان به جهان دیگر است، از این رو بسیاری از آیات قرآن از مرگ به توفی تعبیر کرده اند که به معنای بازگرفتن و دریافت روح از تن است.

خداوند در بیان این امر وجودی می فرماید: الذی خلق الموت و الحیوه (1) خداوندی که مرگ و زندگی را آفرید. در این جا خداوند، مرگ را همانند زندگی یک آفریده از آفریده های خویش بیان می دارد. چون اگر مرگ امری عدمی بود مخلوق و آفریده به شمار نمی آمد از مخلوقات هیچ گاه جز به «امور وجودی» تعلق نمی گیرد.

به هر حال مرگ از مخلوقات و امر وجودی و دریچه ای است به سوی زندگی دیگر، در سطحی بسیار وسیع تر و آمیخته با ابدیت؛ خداوند می فرماید: ولئن متم او قتلتم لالی الله تحشرون(2) اگر بمیرید و یا کشته (شهید) شوید به سوی خدا باز می گردید.

در حقیقت مرگ پایان راه نیست بلکه آغاز راهی است که بدان به جهان های دیگر منتقل می شوید؛ و این جهان با همه عظمتش تنها مقدمه ای برای جهان های گسترده تر و فراخ تر، جاودانی و ابدی است. و به سخنی دیگر مرگ نه تنها موجب نمی شود تا زندگی، پوچ و بیهوده جلوه کند بلکه به زندگی این جهانی معنا و مفهوم می بخشد و از کارکردهای مرگ می توان معنا بخشی به زندگی دنیایی دانست؛ چون مرگ است که آفرینش هستی را از بیهودگی خارج می سازد و بدان جهت، معنا و مفهوم می بخشد.



¤ علل ترس از مرگ

 


بی گمان واکنش طبیعی انسان در برابر ناشناخته ای چون مرگ، ترس و هراس است. ریشه ترس را می توان در این جست که مرگ را پایان، فنا و نیستی تصور می کنند و انسان به طور طبیعی و ذاتی گرایش به بقا و جاودانگی دارد و از نیستی و نابودی می گریزد. در قرآن آمده است که ابلیس با بهره گیری از همین عامل، آدم را وسوسه کرد تا نافرمانی خداوند کرده و از میوه درخت ممنوعه بخورد؛ ابلیس به آدم می گوید: «قال یاآدم هل ادلک علی شجره الخلد و ملک لایبلی(3) گفت ای آدم! آیا تو را به درخت جاودانگی و حکومت و ملک نافرسودنی راهنمایی نکنم؟»

بنابراین وحشت و هراس انسان از فنا و نیستی، امری طبیعی و واکنشی عادی است. لذا از «مرگ» به جهت آن که در باورش پایان کار و عامل نیستی و نابودی اوست، می هراسد از آن می گریزد. بسیاری از مردم مرگ را به معنای فنا و نیستی تفسیر می کنند، و بدیهی است که انسان از فنا و نیستی وحشت و هراس دارد. اگر انسان مرگ را به این معنا تفسیر کند، به طور یقین از آن گریزان خواهد بود و همین امر عاملی برای اضطراب و عدم آرامش او در طول زندگی خواهد بود و حتی در بهترین حالات زندگی و در اوج پیروزی و سعادت دنیوی و خوشبختی، اندیشه و تصور این مطلب که روزی این زندگی به پایان خواهد رسید، شهد زندگی را در کام او زهر می کند و همواره در نگرانی و اضطراب به سرمی برد.

البته چنین نیست که همه کسانی که به مرگ به عنوان پل و دروازه و عامل انتقال به هستی و سرای دیگر می نگرند، در آرامش بوده و از مرگ استقبال نمایند، چون افرادی که آن را مقدمه ای برای ورود به جهان وسیع تر، عالی تر و حیاتی جاودان می نگرند به خاطر اعمال و خلاف کاری های خویش از مرگ وحشت دارند، زیرا براین باورند که پس از مرگ وارد جهانی می شوند که وضعیت زندگی ایشان در آن چیزی جز تجسم اعمال دنیایی ایشان نخواهد بود، اعمالی که آنان را از سعادت ابدی دور می کند. بنابراین برای فرار از محاسبه و کیفر الهی گرایش به گریز از مرگ دارند.

اعتقاد به عالم پس از مرگ و بقای آثار اعمال و جاودانگی کارها تأثیر مهمی در رفتار و کنش و واکنش انسانی برجای می گذارد، و به عنوان یک عامل مؤثر در ترغیب و تشویق انسان به نیکی ها و مبارزه با زشتی ها به شمار می آید.

اثراتی که ایمان به زندگی پس از مرگ می تواند در اصلاح افراد فاسد و تشویق افراد فداکار و مجاهد بگذارد به مراتب از هر عامل دیگری بیشتر است، چنان چه عدم ایمان به آن و یا فراموشی مرگ و جهان دیگر، سرچشمه بسیاری از گناهان و رفتارهای زشت و ناپسند است. خداوند می فرماید: فذوقوا بما نسیتم لقاء یومکم هذا(4) آتش دوزخ را بچشید به خاطر آن که دیدار امروز را فراموش کردید.

اما اگر انسان بپذیرد که مرگ عامل انتقال به جهان دیگر است و یا آن را فراموش نکند بلکه همواره مرگ را حاضر داشته باشد و «حضور» مرگ، حضوری شهودی باشد؛ آنگاه حماسه های جاویدانی را رقم خواهد زد. حماسه هایی که یک انسان باورمند پدید می آورد، حماسه های جاویدانی چون حماسه حسینی است. سربازی که منطقش این است که: قل هل تربصون بنا الا احدی الحسنیین(5) بگو شما دشمنان درباره ما چه می اندیشید؟ جز رسیدن به یکی از دو خیر، سعادت و افتخار، یا پیروزی بر شما یا رسیدن به لقاءالله و افتخار شهادت، قطعاً چنین سربازی شکست ناپذیر در عرصه زندگی، جهاد، تلاش و سایر عرصه ها است.

مرگ در عقیده باورمندان و شاهدان نه تنها زیبا است، بلکه دریچه ای به جهانی بزرگ، شکستن قفس و آزاد شدن روح انسان، گشودن بندها و قیدها و رسیدن به آزادی مطلق است، طبیعی است که باورمندان و شاهدان نه تنها از مرگ و شهادت در راه هدف ترس و وحشتی ندارند بلکه از مرگ به عنوان عامل جاودانگی، ابدیت و «علی شجره الخلد و ملک لایبلی»(6) استقبال می کنند و می گویند: والله لابن ابی طالب آنس بالموت من الطفل بثدی امه(7) به خدا سوگند فرزند ابی طالب علاقه اش به مرگ بیشتر از کودک شیرخوار به پستان مادرش است. و ضربه ای را که باعث انتقال و لقاءالله می شود، ضربه رستگاری می بیند: فزت و رب الکعبه؛ به خدای کعبه رستگار شدم.

چون «مرگ برای مؤمن همانند کندن جامه چرکین و پر از حشرات و جانوران موذی، گشودن بند و زنجیرهای سنگین و تبدیل آن به جامه های فاخر، لباس های خوشبو و مرکب های راهوار و خانه های مناسب است ]امام سجاد(ع)[ و یا همانند خوابی است که هر شب به سراغ آدمی می آید جز آن که زمان طولانی تری در خواب مرگ است. »(8)

امام حسین(ع) می فرماید: صبراً بنی الکرام فما الموت الا قنطره تعبر بکم من البؤس و الضراء الی الجنان الواسعه والنعیم الدائمه فأیکم یکره أن ینتقل من سجن الی قصر و ما هو لأعدائکم الا کمن ینتقل من قصر الی سجن و عذاب؛ ان ابی حدثنی عن رسول الله(ص) ان الدنیا سجن المؤمن و جنه الکافر و الموت جسر هؤلاء الی جنانهم و جسر هؤلاء الی جحیمهم(9)؛ شکیبایی کنید ای فرزندان مردان بزرگوار! مرگ تنها پلی است که شما را از ناراحتی ها و رنج ها به باغ های وسیع بهشت و نعمت های جاودان منتقل می کند، کدام یک از شما از انتقال یافتن از زندان به کاخ ناراحت هستید؟ و اما نسبت به دشمنان شما همانند این است که شخصی را از کاخی به زندان و عذاب منتقل کنند. پدرم از رسول خدا(ص) نقل فرمود که دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است؛ مرگ پل آنها به باغ های بهشت و پل این ها به دوزخ و جهنم است.

و در حدیث است که در عاشورا، هر قدر حلقه محاصره دشمن تنگ تر و فشار بیشتر می شد، چهره های عاشورائیان حسینی بر افروخته تر و شکوفاتر می شد و حتی پیرمردان اصحاب و یارانش صبح عاشورا خندان بودند و وقتی از آنها پرسش می شد چرا؟ می گفتند: برای این که ساعاتی دیگر شهادت و حورالعین را در آغوش می گیریم. (10)

 


http://viagrawwithoutdoctor.com/
سه شنبه 8 مرداد 1398 02:04 ق.ظ

This is nicely put. .
canadian drug most reliable canadian pharmacies online canadian pharmacies canadian online pharmacies legitimate canadian pharmacies stendra cialis canadian pharmacy northwest pharmacies safe canadian online pharmacies drugs for sale in uk canadian online pharmacies legal
Cialis prices
دوشنبه 3 تیر 1398 07:19 ق.ظ

Thanks. Wonderful information.
non 5 mg cialis generici where cheapest cialis cialis daily reviews buy cialis online tadalafil 20mg cialis qualitat how do cialis pills work only best offers 100mg cialis generic cialis at the pharmacy cialis lilly tadalafi
http://tantnasun.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 03:22 ب.ظ

Wonderful data. Cheers!
cialis for daily use cialis daily reviews cialis free trial safe dosage for cialis legalidad de comprar cialis cialis australia org cialis purchasing buy generic cialis cialis dosage amounts generic cialis in vietnam
Buy cialis online
یکشنبه 2 تیر 1398 12:47 ق.ظ

You mentioned that superbly!
cialis generico en mexico best generic drugs cialis achat cialis en suisse cialis generico en mexico sublingual cialis online cialis canadian drugs cuanto cuesta cialis yaho cialis official site cialis prices in england cialis y deporte
http://moynapen.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 07:49 ق.ظ

You actually suggested this adequately.
enter site very cheap cialis cialis generico postepay best generic drugs cialis price cialis wal mart pharmacy how do cialis pills work cialis savings card cheap cialis estudios de cialis genricos cialis generique cialis from canada
Generic cialis
جمعه 31 خرداد 1398 03:36 ب.ظ

Regards. I appreciate this!
best generic drugs cialis when will generic cialis be available generic cialis tadalafil the best choice cialis woman cialis prices buy cialis uk no prescription chinese cialis 50 mg i recommend cialis generico cialis 30 day trial coupon order generic cialis online
http://inagim.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 11:41 ب.ظ

You reported that superbly!
cialis dosage amounts tadalafil 5mg cialis prices in england prezzo cialis a buon mercato dosagem ideal cialis how much does a cialis cost cialis wir preise cilas buy online cialis 5mg overnight cialis tadalafil
buy cialis online nz
پنجشنبه 30 خرداد 1398 04:22 ق.ظ

Regards. A good amount of info!

cialis 30 day sample cialis 30 day sample we use it 50 mg cialis dose we use it cialis online store tadalafil acheter cialis meilleur pri generic for cialis can i take cialis and ecstasy cialis coupons printable cialis without a doctor's prescription
where can i buy cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 12:40 ب.ظ

Seriously a good deal of excellent info.
bulk cialis canadian discount cialis cialis online napol cialis generico in farmacia cialis for sale south africa the best site cialis tablets how do cialis pills work order cialis from india cialis coupons cialis sans ordonnance
http://foldvefu.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 08:11 ب.ظ

Effectively expressed without a doubt! !
chinese cialis 50 mg cialis vs viagra cialis herbs fast cialis online buy generic cialis cialis wir preise buy cialis online cheapest only here cialis pills cialis 5 mg scheda tecnica cialis farmacias guadalajara
http://pheperxa.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 10:18 ب.ظ

Cheers! Wonderful information.
where to buy cialis in ontario if a woman takes a mans cialis cialis generico milano cilas cialis with 2 days delivery bulk cialis buy brand cialis cheap link for you cialis price viagra vs cialis cialis uk next day
generic cialis 5mg
دوشنبه 27 خرداد 1398 07:19 ق.ظ

With thanks. Valuable stuff.
cialis 20 mg best price buying brand cialis online buying cialis on internet cialis 5 mg buy rx cialis para comprar how does cialis work cipla cialis online enter site 20 mg cialis cost cialis diario compra buy cialis online nz
http://ikpeachpe.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 06:00 ب.ظ

Helpful tips. Thanks a lot!
generic for cialis cialis canada on line price cialis wal mart pharmacy buy cialis online cheapest cialis super kamagra cialis 20 mg cut in half achat cialis en itali how to buy cialis online usa cialis ahumada cialis uk next day
http://castfana.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 03:21 ق.ظ

Wonderful postings, Many thanks!
cialis generico en mexico cialis kaufen cuanto cuesta cialis yaho cialis dose 30mg prescription doctor cialis canadian discount cialis warnings for cialis cialis dosage recommendations low dose cialis blood pressure cialis kamagra levitra
Buy generic cialis
شنبه 25 خرداد 1398 01:36 ب.ظ

You made your point very clearly!.
precios cialis peru buying cialis overnight cialis sicuro in linea price cialis best if a woman takes a mans cialis cialis generika american pharmacy cialis cialis 20mg prix cialis once a da cialis sicuro in linea
http://prenaster.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 11:19 ب.ظ

Amazing facts, Appreciate it!
cialis kaufen wo we choice free trial of cialis cialis 5 mg funziona cialis 200 dollar savings card price cialis best cialis generisches kanada opinioni cialis generico cialis for sale generic cialis at the pharmacy cialis coupons printable
http://tesrever.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 06:38 ب.ظ

You made the point!
cialis mit grapefruitsaft 5 mg cialis coupon printable il cialis quanto costa safe dosage for cialis prescription doctor cialis comprar cialis navarr side effects of cialis cialis prices in england cialis great britain cialis 5 mg
http://credinar.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 05:22 ق.ظ

Useful content. Many thanks.
low dose cialis blood pressure generic for cialis cialis uk next day buy cialis online nz cialis online nederland cialis generico postepay viagra vs cialis vs levitra overnight cialis tadalafil cialis tablets try it no rx cialis
when will there be a generic cialis
چهارشنبه 22 خرداد 1398 03:22 ب.ظ

You've made your point pretty clearly!.
tadalafil generic cialis kaufen wo cialis uk warnings for cialis cialis for sale cialis tadalafil cialis tablets for sale cialis 5 mg para diabeticos cialis rezeptfrei cialis en mexico precio
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 02:30 ق.ظ

With thanks, A good amount of knowledge!

cialis ahumada cialis dosage amounts we use it 50 mg cialis dose buy cialis sample pack cost of cialis cvs 200 cialis coupon legalidad de comprar cialis achat cialis en europe wow cialis tadalafil 100mg online cialis
http://cialisvie.com/
جمعه 17 خرداد 1398 09:05 ب.ظ

Thank you. I enjoy it.
cialis preise schweiz prescription doctor cialis canadian drugs generic cialis tadalafilo cialis para que sirve cialis generico online cialis baratos compran uk order generic cialis online cialis 20 mg effectiveness cialis uk next day
http://canadianpharmacyonl.com/
چهارشنبه 21 فروردین 1398 05:40 ب.ظ

Incredible loads of valuable information!
canada medications cheap canada rx pharmacy canada online prescriptions no 1 canadian pharcharmy online northwest pharmacies mail order drugstore online shopping reviews legitimate canadian mail order pharmacies online pharmacies legitimate canada medication canadian pharmaceuticals nafta
Buy cialis
جمعه 16 آذر 1397 01:46 ق.ظ

Really plenty of great info!
does cialis cause gout cialis purchasing prezzo di cialis in bulgaria cialis professional from usa the best choice cialis woman cialis pills price each cialis 5 mg para diabeticos price cialis per pill click here to buy cialis viagra or cialis
buy cialis online no prescription
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:20 ق.ظ

Thanks. A lot of write ups.

cialis ahumada side effects for cialis cheap cialis cialis coupon cialis kaufen bankberweisung discount cialis viagra vs cialis vs levitra cialis australian price cialis cipla best buy cialis kamagra levitra
buy generic cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:55 ق.ظ

Lovely material, Appreciate it.
cheap cialis cialis lowest price cialis en mexico precio venta de cialis canada acheter cialis kamagra cialis 20 mg effectiveness tadalafil the best site cialis tablets cialis generic cialis generisches kanada
buy cialis without a doctor's prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:29 ق.ظ

You made the point.
cialis for daily use cialis per paypa cialis 10 doctissimo cialis qualitat cialis kamagra levitra low dose cialis blood pressure acheter cialis meilleur pri cialis super kamagra buying cialis in colombia cialis generic
buy cialis medication
سه شنبه 13 آذر 1397 01:29 ب.ظ

Really loads of fantastic advice.
cialis 5 mg schweiz the best site cialis tablets cialis canada deutschland cialis online safe site to buy cialis online cialis pills price each cialis rckenschmerzen we like it safe cheap cialis buy cheap cialis in uk cialis coupon
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 02:02 ق.ظ

Good posts. Thank you.
low cost cialis 20mg cialis farmacias guadalajara cialis for bph generic cialis soft gels enter site natural cialis cialis coupons printable cheap cialis only best offers 100mg cialis only best offers cialis use no prescription cialis cheap
buy cialis pills online
دوشنبه 12 آذر 1397 01:00 ب.ظ

Cheers. Great stuff!
cialis coupons printable cialis mit grapefruitsaft cialis e hiv effetti del cialis generic cialis pill online sialis cialis canadian drugs cialis pills cialis side effects cialis tadalafil
Cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 01:44 ق.ظ

Wow a good deal of valuable material!
buy cialis uk no prescription cialis 10 doctissimo we like it cialis soft gel cialis tadalafil online cialis generic tadalafil buy where to buy cialis in ontario cialis 100 mg 30 tablet cialis para que sirve cialis et insomni cialis online
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30